Latarnie morskie w Polsce – przewodnik po najpiękniejszych obiektach

Najwięcej emocji wśród turystów budzi latarnia w Świnoujściu, bo to najwyższa ceglana konstrukcja tego typu na świecie, a na jej szczyt prowadzi ponad 300 schodów. Nie mniej ciekawe są jednak obiekty w Niechorzu, Gąskach czy na przylądku Rozewie, które łączą wartość nawigacyjną z bogatą historią. Sprawdź, które z 15 czynnych latarni na polskim wybrzeżu naprawdę warto odwiedzić.

Czym są latarnie morskie i jaką pełnią funkcję?

Latarnia morska to znak nawigacyjny w formie wieży, który wysyła sygnały świetlne, a w niektórych przypadkach również radiowe oraz dźwiękowe. Służy przede wszystkim statkom zbliżającym się do portów lub poruszającym się wzdłuż linii brzegowej, ułatwiając określenie pozycji i bezpieczne prowadzenie jednostki. W Polsce wciąż działa 15 takich obiektów, a dwie dodatkowe latarnie utrzymują polskie stacje polarne.

Nie każda wieża ze światłem nad Bałtykiem jest jednak latarnią morską w sensie nawigacyjnym. Światła na główkach portów czy obiekty w Sopocie bywają tak nazywane potocznie, lecz nie mają odpowiedniego oznaczenia w spisach świateł wydawanych przez Biuro Hydrograficzne Marynarki Wojennej. Prawdziwa latarnia musi być oznaczona na mapie morskiej w sposób zgodny z publikacją „Znaki skróty i terminologia stosowane na polskich mapach morskich 551 BHMW”.

Jakie są najważniejsze latarnie morskie w Polsce?

Szlak latarni morskich nad polskim wybrzeżem zaczyna się na zachodzie i prowadzi przez Świnoujście, Kikut, Niechorze oraz Kołobrzeg, aż po Krynicę Morską na wschodzie. Każda z tych budowli różni się wysokością, rokiem powstania i charakterystyką światła, co ma bezpośredni związek z położeniem geograficznym oraz wymaganiami nawigacyjnymi.

Warto przy tym pamiętać, że wysokość wieży nie zawsze pokrywa się z wysokością samego światła nad poziomem wody. Najlepszym przykładem jest latarnia Czołpino – jej wieża ma 25,2 metra, lecz źródło światła umieszczono aż na 75 m n.p.m., ponieważ obiekt stoi na jednej z najwyższych wydm Słowińskiego Parku Narodowego.

Poniższa tabela porównuje podstawowe parametry czynnych latarni, które udostępniono turystom:

Latarnia Morska Świnoujście

To najwyższa latarnia morska w Polsce i jednocześnie najwyższa ceglana latarnia na świecie. Konstrukcja mierzy 68 metrów wysokości, a jej światło wysyłane jest na odległość 25 mil morskich (około 44 kilometrów). Obecna budowla powstała w 1857 roku na wschodnim brzegu rzeki Świny, w miejscu wcześniejszej stalowej latarni z 1805 roku.

Obiekt udostępniono do zwiedzania w 2000 roku. Na szczyt prowadzi dokładnie 308 schodów, a nagrodą za wysiłek jest rozległy widok na dzielnicę Warszów, falochrony oraz wody Bałtyku. W przyległym budynku można obejrzeć stałą ekspozycję o tematyce morskiej. Bilet normalny kosztuje 9 zł, a ulgowy 5 zł.

Latarnia Morska Świnoujście to najwyższa ceglana latarnia na świecie, a jej wieża mierzy 68 metrów.

Latarnia Morska Niechorze

Druga pod względem wysokości udostępniona latarnia stoi na 22-metrowym klifie w Niechorzu. Jej smukła, biała wieża z czerwonym dachem mierzy 45 metrów i została oddana do użytku w 1866 roku. Podczas II wojny światowej konstrukcja omal nie została wysadzona przez wycofujące się oddziały niemieckie, jednak udało się ją uratować.

Na szczyt prowadzi 210 stopni, a taras widokowy umieszczono na wysokości 37 metrów. W oddali widać Wybrzeże Rewalskie oraz pas nadmorskich lasów. Latarnię wpisano do rejestru zabytków. Jest również jedną ze stacji brzegowych systemu monitorującego ruch statków AIS-PL HELCOM. U jej podnóża funkcjonuje Park Miniatur Latarni Morskich, w którym można obejrzeć modele wszystkich polskich obiektów w skali 1:10.

Latarnia Morska Kołobrzeg

Początki latarnictwa w Kołobrzegu sięgają XVII wieku, kiedy to światło palono okresowo, głównie w czasie planowanego przybycia statków. Obecna murowana konstrukcja powstała po zniszczeniach wojennych, gdy niemieccy saperzy wysadzili poprzednią wieżę w 1945 roku. Odbudowany obiekt stanął na platformie dawnego fortu Ujście.

Wieża ma 26 metrów wysokości i charakterystyczną masywną sylwetkę przypominającą basztę obronną. Wejście na galerię widokową prowadzi przez 109 stopni. W budynku mieszczą się Muzeum Minerałów, kawiarnia oraz klub muzyczny. Co ciekawe, podczas odbudowy do zaprawy murarskiej dodano piasek z plaży, dlatego na wewnętrznych tynkach nadal widoczne są wykwity solne.

Latarnia Morska Gąski

Smukła, ceglana wieża w Gąskach mierzy 49,8 metra, a jej światło umieszczono na wysokości 51,1 metra nad poziomem morza. Obiekt powstał w 1878 roku i od tamtej pory zachował pierwotny charakter, choć oczywiście modernizowano sam system świetlny. Latarnię wpisano do rejestru zabytków, a w 2006 roku jej wizerunek trafił na polski znaczek pocztowy.

We wnętrzu na turystów czekają 228 granitowych schody prowadzące na taras. Mury przy podstawie mają aż 2 metry grubości, co robi wrażenie podczas wejścia. Z góry rozciąga się widok na Wybrzeże Słowińskie oraz okoliczne miejscowości, w tym Mielno i Sarbinowo. Wstęp kosztuje 8 zł za bilet normalny i 6 zł za ulgowy.

Latarnia Morska Stilo

Nieopodal wsi Osetnik, kilkanaście kilometrów na wschód od Łeby, wznosi się jedna z najbardziej oryginalnych konstrukcji tego typu w Polsce. Latarnia Stilo została zbudowana w latach 1904–1906 z prefabrykowanych, skręcanych płyt żeliwnych. Na całym świecie funkcjonują podobno tylko trzy obiekty wykonane tą metodą.

Szesnastokątna wieża ma 33,4 metra wysokości i jest pomalowana w charakterystyczne poziome pasy – czarny u dołu, biały pośrodku oraz czerwony u góry. Stoi na wydmie o wysokości 41 m n.p.m., około jednego kilometra od otwartego morza, a jej światło umieszczono na poziomie 75 metrów. Taka lokalizacja sprawia, że sygnał widoczny jest z odległości 23,5 mili morskiej.

Latarnia jest udostępniona turystom. Na szczycie znajdują się dwie galerie widokowe, z których można podziwiać lasy, wydmy oraz panoramę Łeby. Ciekawostką jest to, że w Stilo pracuje pani latarnik, co wciąż należy do rzadkości w tym zawodzie.

Latarnia Morska Czołpino

Aby dotrzeć do latarni Czołpino, trzeba przejść około 1,5 kilometra leśną ścieżką z terenu Słowińskiego Parku Narodowego. Droga prowadzi przez Wydmy Czołpińskie i wymaga nieco wysiłku, jednak widoki wynagradzają trud. Wieża stoi na jednym z najwyższych wzniesień w okolicy, a jej źródło światła znajduje się na wysokości 75 m n.p.m.

Sama konstrukcja z czerwonej cegły ma 25,2 metra wysokości i powstała w latach 1872–1875. Z galerii widokowej rozciąga się panorama na jezioro Łebsko, jezioro Gardno, mierzeję oddzielającą akweny od morza oraz ruchome wydmy. Latarnik pracuje zdalnie ze wsi oddalonej o około 10 kilometrów, co jest możliwe dzięki nowoczesnemu systemowi monitorującemu stan urządzeń.

Latarnia Morska Rozewie

Na przylądku Rozewie, między Jastrzębią Górą a Władysławowem, znajduje się najstarsza latarnia morska nad polskim wybrzeżem. Pierwsze światło zapalono tu 15 listopada 1822 roku. Budowla nosi imię Stefana Żeromskiego, który bywał w tych okolicach i opisywał je w swoich utworach.

Wieża ma 32,7 metra wysokości, ale ze względu na wysokie ukształtowanie terenu światło umieszczono na poziomie 83,2 metra – to jeden z najwyższych punktów świetlnych na polskim wybrzeżu. W sąsiedztwie działa muzeum latarnictwa. Obok stoi druga, mniejsza i wygaszona latarnia z 1875 roku, która przez ponad trzy dekady świeciła równolegle z głównym obiektem.

Jak wygląda pełna lista czynnych latarni morskich w Polsce?

Nad Bałtykiem działa 15 latarni morskich, które oznaczane są na mapach nawigacyjnych Biura Hydrograficznego Marynarki Wojennej. Ich rozmieszczenie pokrywa się z głównymi punktami orientacyjnymi wybrzeża – od wyspy Wolin po Mierzeję Wiślaną. Należą do nich:

• Świnoujście,
• Kikut,
• Niechorze,
• Kołobrzeg,
• Gąski,
• Darłowo,
• Jarosławiec,
• Ustka,
• Czołpino,
• Stilo,
• Rozewie,
• Jastarnia,
• Hel,
• Gdańsk Port Północny,
• Krynica Morska.

Do tego zestawienia warto dodać dwie latarnie polskich stacji badawczych poza granicami kraju. Pierwsza to Latarnia Morska Arctowski, uruchomiona 16 marca 1978 roku przy Polskiej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego na Wyspie Króla Jerzego. Druga to Latarnia Morska Hornsund, działająca od grudnia 2006 roku przy stacji polarnej na Svalbardzie.

Obiekty nieczynne i historyczne

Na wybrzeżu Bałtyku istnieje też kilka wygaszonych latarni, które pełnią dziś rolę atrakcji historycznych. Latarnia Morska Gdańsk Nowy Port z 1894 roku przestała działać w 1984 roku, ale jest dostępna dla turystów od maja do września. To właśnie z jej tarasu 1 września 1939 roku o godzinie 4:45 padły strzały otwierające II wojnę światową. Na murach wciąż widać ślady pocisków.

W Świnoujściu znajduje się wygaszona latarnia Góra Szwedów, wzniesiona w 1936 roku i wyłączona z użytku w 1990 roku. W Jastarni działał wcześniej obiekt Jastarnia Bór, zbudowany w 1872 roku i zniszczony w połowie września 1939 roku. W Ustce po wschodniej stronie portu istniała z kolei latarnia Ustka Wschodnia, którą wygaszono w latach 80. XX wieku.

Jak zaplanować zwiedzanie latarni morskich nad Bałtykiem?

Większość czynnych latarni morskich w Polsce jest dostępna dla turystów, choć zdarzają się wyjątki. Latarnia Kikut w Wolińskim Parku Narodowym pozostaje niedostępna ze względu na bezobsługowy charakter i ochronę przyrody. Podobnie rzecz ma się z latarnią Gdańsk Port Północny, która leży na terenie przemysłowym i pełni strategiczną rolę nawigacyjną dla statków wpływających do portu.

Najlepszym okresem na zwiedzanie są miesiące letnie, kiedy obiekty działają w pełnym wymiarze godzin. Przed wizytą warto jednak sprawdzić aktualne godziny otwarcia, ponieważ zmieniają się one w zależności od sezonu, pogody, a niekiedy także wieku i wzrostu odwiedzających. Dobrym pomysłem jest łączenie wizyt w latarniach z innymi atrakcjami regionu, na przykład z parkami narodowymi czy muzeami.

Podczas wycieczki warto zwrócić uwagę na zasięg nominalny, który oznacza zasięg świetlny przy widzialności wynoszącej 10 mil morskich. Największą wartość – 27 mil morskich dla światła białego – ma latarnia Świnoujście, a zaraz za nią Rozewie z wynikiem 26 mil morskich. Te liczby pokazują, jak dużą rolę odgrywają te konstrukcje w bezpiecznej żegludze na południowym Bałtyku.

Na co uważać przy planowaniu trasy?

Nie wszystkie latarnie stoją bezpośrednio przy promenadzie lub w centrum miejscowości. Dojście do Czołpina wymaga pokonania pieszej trasy przez Słowiński Park Narodowy. Latarnia Stilo oddalona jest od brzegu o blisko kilometr i leży przy piaszczystej drodze wśród lasów. Solidne buty i zapas wody to absolutna podstawa podczas wypraw do tych bardziej odosobnionych obiektów.

W sezonie letnim przy popularnych latarniach tworzą się kolejki, zwłaszcza przy Świnoujściu i Gąskach. Najlepiej przyjechać w godzinach porannych lub późnym popołudniem. Ceny biletów są zróżnicowane – najtańsze wejście na Stilo kosztuje 4 zł normalny i 2 zł ulgowy, a najdroższe w Świnoujściu to 9 zł normalny oraz 5 zł ulgowy.

Dlaczego latarnie morskie nadal są ważne dla żeglugi?

Mimo rozwoju nawigacji satelitarnej i radarowej latarnie morskie wciąż stanowią istotny element systemu bezpieczeństwa na morzu. Światło z latarni jest widoczne niezależnie od systemów pokładowych i nadal pomaga w orientacji, szczególnie w warunkach ograniczonej widoczności lub awarii elektroniki. Współczesne obiekty nad Bałtykiem korzystają z nowoczesnych źródeł światła i automatyki, ale ich rola pozostała podobna do tej sprzed wieków.

Charakterystyka światła, czyli długość błysków i przerw, jest unikalna dla każdej latarni i pozwala żeglarzom jednoznacznie zidentyfikować dany obiekt na mapie.

Nad bezpieczeństwem nawigacyjnym czuwa Biuro Hydrograficzne Marynarki Wojennej, które wydaje spisy świateł, mapy morskie oraz publikacje nautyczne. Wśród nich znajdują się między innymi „Spis świateł i sygnałów nawigacyjnych tom I, II, III nr. 521”, „Locja Bałtyku. Wybrzeże polskie 502” oraz „Katalog map i publikacji nautycznych 552”. Te opracowania zawierają dokładne dane o wysokości światła, zasięgu nominalnym, charakterystyce błysków i sektorach widoczności.

Starsze latarnie bywały też świadkami ważnych wydarzeń. Na przykład kołobrzeska konstrukcja została wysadzona w 1945 roku, aby uniemożliwić polskim artylerzystom korzystanie z niej jako punktu orientacyjnego. Hel z kolei utracił swoją pierwszą latarnię we wrześniu 1939 roku, gdy zniszczyli ją polscy saperzy, by utrudnić niemieckiemu pancernikowi ostrzeliwanie półwyspu. Takie historie przypominają, że latarnie były nie tylko znakami nawigacyjnymi, ale także elementem strategii obronnej.