Największy wodospad na świecie – gdzie się znajduje?

Największy pod względem wysokości wodospad świata to Salto Angel w Wenezueli, mierzący 979 metrów. Leży on w Parku Narodowym Canaima na płaskowyżu Auyantepui, a nie przy granicy Stanów Zjednoczonych i Kanady, gdzie często błędnie wskazuje się Niagarę. W dalszej części wyjaśniam, jak rozumieć słowo „największy” w kontekście wodospadów i jak dojechać do tego rekordzisty.

Jak odróżnić największy wodospad od najwyższego?

Pojęcie „największy wodospad” bywa mylące, bo może dotyczyć zupełnie innych miar. Wysokość to pionowa odległość, jaką pokonuje woda. Szerokość pokazuje całkowitą rozpiętość kaskady od jednego brzegu do drugiego. Natężenie przepływu podaje objętość wody w metrach sześciennych na sekundę, a powierzchnia spadającej wody łączy wysokość i szerokość w jedną wartość opisującą wizualną skalę zjawiska. Dlatego nie ma jednego, uniwersalnego rankingu.

W praktyce najczęściej mówimy o wysokości. Wtedy rekordzistą jest Salto Angel, ale pod względem szerokości czy przepływu wygrywają inne obiekty. Część zestawień podaje też różne wyniki z powodu braku jednolitych metod pomiaru. Warto zatem sprawdzić, jakie kryterium przyjęto w danym zestawieniu.

Za najwyższy wodospad świata uznaje się Salto Angel w Wenezueli – mierzy 979 metrów, a jego najdłuższy pojedynczy spadek sięga 807 metrów.

Salto Angel – gdzie się znajduje i co go wyróżnia?

Salto Angel leży w południowo-wschodniej Wenezueli, w granicach Parku Narodowego Canaima. Woda spływa z północnego stoku stoliwa Auyantepui, które w języku lokalnego plemienia Pemon bywa nazywane Diabelską Górą. Strumień zasila rzekę Río Churún, będącą dopływem rzeki Caroni. Nazywany jest też Kerepakupai Merú. To odizolowane miejsce, położone w dżungli, sprawia, że wodospad trudno pomylić z jakimkolwiek innym obiektem turystycznym.

Całkowita wysokość Salto Angel wynosi 979 metrów, a jego najdłuższy pojedynczy swobodny spadek to 807 metrów. Wodospad jest wpisany do Księgi Rekordów Guinnessa jako najwyższy nieprzerwany spadek wody na świecie. Najefektowniej wygląda w porze deszczowej, która trwa od czerwca do grudnia. Wtedy mgła wodna bywa wyczuwalna nawet w promieniu około jednego kilometra. W porze suchej potrafi się jednak skurczyć do wąskich strug, a niektóre partie czasowo zanikają.

Kto odkrył Salto Angel?

Miejscowe plemiona znały wodospad na długo przed udokumentowaniem. Pierwszym badaczem, który miał dotrzeć do niego w 1910 roku, był Wenezuelczyk Ernesto Sanchez La Cruz. Międzynarodową rozpoznawalność przyniósł mu jednak amerykański pilot i poszukiwacz złota James „Jimmie” Angel. Angel natknął się na niego w latach 30. XX wieku podczas lotu nad regionem Gran Sabana.

W 1937 roku wrócił w rejon Auyantepui, aby przyjrzeć się wodospadowi z bliska. Jego samolot ugrzązł na płaskowyżu, a Angel wraz z żoną i towarzyszem przez 11 dni przedzierał się pieszo przez dżunglę. Wrak maszyny przez ponad 30 lat pozostawał na górze, zanim trafił do Muzeum Lotnictwa w Maraca. W 1960 roku prochy pilota zostały rozsypane nad wodospadem, co podkreśla jego związek z tym miejscem. Od nazwiska Angela pochodzi nazwa Salto Angel. Były prezydent Hugo Chavez próbował wprowadzić oficjalną nazwę Kerepakupai Vena, ale szeroko się nie przyjęła.

Jak zaplanować podróż do Salto Angel?

Wyprawa zaczyna się zwykle w miasteczku Canaima, do którego dolatuje się z większych miast Wenezueli, na przykład z Caracas. W porze deszczowej dalszą trasę pokonuje się łodzią po rzece Caroni. W porze suchej część drogi trzeba przejść pieszo, bo poziom wody nie pozwala na swobodny transport.

Sam wjazd do Parku Narodowego Canaima oraz przeprawa przez dżunglę wymagają czasu i dobrej organizacji. Ostatnim etapem jest podejście do punktu widokowego Mirador Laime, z którego widać całą kaskadę. Najlepsze warunki do podróży występują od czerwca do grudnia, gdy wody są obfite i łódź dociera bliżej podnóża Auyantepui.

Aby dotrzeć na miejsce, warto przygotować się na:

• lot do miasta Canaima,
• przeprawę łodzią po rzece Caroni,
• ewentualne piesze odcinki w porze suchej,
• wędrówkę do punktu widokowego Mirador Laime.

Jakie wodospady są zaraz za Salto Angel w rankingu wysokości?

Pod względem wysokości drugie miejsce zajmuje Wodospad Tugela w Republice Południowej Afryki. Jego łączny spadek wynosi 948 metrów i składa się z pięciu kaskad, z których najdłuższa mierzy 411 metrów. Kolejne pozycje różnią się w zależności od metody pomiaru, ale do najczęściej wymienianych należą wodospady z Peru i Hawajów.

Wodospad Tugela jest zasilany przez rzekę o tej samej nazwie w Górach Smoczych, na terenie Parku Narodowego Royal Natal. Wodospad Cataratas las Tres Hermanas leży w Parku Narodowym Otishi, w dżungli amazońskiej, a jego nazwa nawiązuje do trzech głównych strumieni. Olo’upena Falls spływa z jednego z najwyższych nadmorskich klifów na wyspie Molokai i bywa trudno dostępny z lądu. Yumbilla pozostaje jednym z mniej rozpoznanych, choć wysokich obiektów tego typu.

Do wysokich należą także Wodospady Browne’a w Nowej Zelandii, których wysokości podaje się jako 836 metrów i 619 metrów, Wodospad Yosemite w USA o spadku 739 metrów oraz Wodospad Kaieteur w Gujanie mierzący 251 metrów. Niektóre z tych miejsc przyciągają mniej turystów ze względu na trudną dostępność w lesie deszczowym.

A co z europejskimi rekordzistami?

W Europie nie ma wodospadu, który mógłby konkurować z Salto Angel pod względem wysokości. Za jedne z najwyższych uchodzą Wodospady Krimml w Austrii. Leżą one na terenie Parku Narodowego Wysokich Taurów, a ich łączna wysokość wynosi 385 metrów; tworzą trzy poziomy kaskad. Wytwarzają też drobną mgiełkę aerozolową, a badanie kliniczne wykazało, że może ona łagodzić objawy alergii i astmy. Z kolei norweski Vinnufallet bywa podawany jako obiekt o spadku 865 metrów, choć w tej części świata również stosuje się różne metody pomiaru.

W Polsce za najwyższy wodospad w Tatrach uznaje się Siklawę w Dolinie Roztoki. Jej wysokość szacuje się na 65–70 metrów, a woda spływa po progu skalnym pod kątem 35 stopni, zasilana przez Potok Roztoka wypływający z Wielkiego Stawu Polskiego. W Czechach znany jest Wodospad Mumlavský o wysokości około 10 metrów, a w Hiszpanii Wodospady Algar leżą około 15 kilometrów od Benidormu.

Czy podwodny wodospad w Cieśninie Duńskiej jest większy?

Gdyby brać pod uwagę wyłącznie liczby, katarakta w Cieśninie Duńskiej przewyższa Salto Angel. Woda spływa tam z wysokości około 3500 metrów, a szerokość zjawiska sięga 480 kilometrów. Przepływ wynosi około 3,5 miliona metrów sześciennych na sekundę. To wartości, które nie mają porównania z żadnym wodospadem lądowym.

Trzeba jednak pamiętać, że katarakta znajduje się pod powierzchnią oceanu i nie jest widoczna z pokładu statku ani z brzegu. Jej istnienie potwierdzają wyłącznie specjalistyczne pomiary. Z tego powodu w klasycznych zestawieniach wodospadów nie wypiera Salto Angel, a traktowana jest jako osobne zjawisko oceanograficzne.

Podwodna katarakta w Cieśninie Duńskiej ma spadek 3500 metrów i przepływ około 3,5 miliona metrów sześciennych na sekundę, ale nie jest widoczna z powierzchni.

Jak powstaje podwodna katarakta?

Zjawisko powstaje w wyniku różnic gęstości wody. Zimna, gęsta woda z Morza Grenlandzkiego napotyka cieplejsze i lżejsze masy z Basenu Irmingera, który jest częścią północnego Atlantyku. Cięższa woda opada w dół i przepływa przez podwodną krawędź o wysokości 3500 metrów. Prędkość tego przepływu wynosi zaledwie około pół metra na sekundę.

Proces formowania katarakty rozpoczął się podczas ostatniej epoki lodowcowej i trwał około 6000 lat. To cecha, która odróżnia ją od klasycznych wodospadów zasilanych przez opady i rzeki. W tym przypadku głównym motorem są prądy termohalinowe, a nie bezpośredni spływ powierzchniowy.

Które wodospady przodują w przepływie i szerokości?

Jeśli za „największy” uznamy nie wysokość, lecz szerokość lub ilość przepływającej wody, na czoło wysuwają się obiekty z Afryki i Ameryki Południowej. Wodospad Wiktorii ma wysokość 108 metrów i szerokość 1708 metrów, dzięki czemu tworzy jedną z najszerszych ciągłych tafli spadającej wody. Wodospady Iguazu to z kolei system ponad 275 kaskad na długości 2,7 kilometra. Wodospady Livingstone na rzece Kongo odznaczają się największym średnim przepływem – około 42 000 metrów sześciennych na sekundę.

Wodospad Wiktorii

Wodospad Wiktorii leży na rzece Zambezi, na granicy Zambii i Zimbabwe. Jego średni przepływ przekracza 1000 metrów sześciennych na sekundę, a w szczycie powodziowym między lutym a majem potrafi osiągnąć nawet 12 800 metrów sześciennych na sekundę. Miejscowa nazwa Mosi-oa-Tunya oznacza „dym, który grzmi”, a hałas wodospadu bywa słyszalny z odległości 40 kilometrów. Obiekt znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Wodospad Niagara

Niagara jest najsłynniejsza, ale nie najwyższa ani najszersza. Tworzą ją tak naprawdę dwie główne części: amerykański Wodospad Ślubny Welon o szerokości 320 metrów i wysokości 20–30 metrów oraz kanadyjski Wodospad Podkowa, który mierzy 53 metry wysokości i 790 metrów szerokości. Średni przepływ wynosi 2400 metrów sześciennych na sekundę, a każdy rok przyciąga około 14 milionów turystów.

Mimo stosunkowo niewielkiej wysokości Niagara ma duże znaczenie energetyczne. Woda napędza pobliskie elektrownie, a sam obiekt leży na granicy Kanady i Stanów Zjednoczonych, pomiędzy prowincją Ontario a stanem Nowy Jork. To dlatego często bywa mylnie uznawana za największy wodospad globu.

Iguazu i Livingstone

Wodospady Iguazu rozciągają się na granicy Argentyny i Brazylii. Ich łączna szerokość sięga 2,7 kilometra, a najbardziej znanym elementem jest Diabelska Gardziel, w której woda spada z wysokości do 82 metrów. Średni roczny przepływ systemu wynosi 1746 metrów sześciennych na sekundę. Cały obszar znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO i obejmuje parki narodowe po obu stronach granicy.

Wodospady Livingstone to z kolei ciąg 32 bystrzy i katarakt na dolnym biegu rzeki Kongo, rozciągający się na około 350 kilometrów. Łączny spadek terenu wynosi około 260 metrów, a dolny odcinek, zwłaszcza Wodospady Inga, ma ogromny potencjał hydroenergetyczny. Rzeka Kongo ustępuje pod względem przepływu jedynie Amazonce, co przekłada się na wartości rzędu 42 000 metrów sześciennych na sekundę.